pzh@pzh.gov.pl

Podstawowe funkcje zdrowia publicznego (Essential Public Health Operations, EPHOs) cz. 2

Zdrowie publiczne jest dziedziną nauki oraz praktyki – połączeniem wiedzy i działania. Dąży do zapobiegania chorobom oraz wydłużania życia w skali populacyjnej. Poniżej przedstawiamy kolejne obszary działań zdrowia publicznego.

EPHO ikona

EPHO 4. Promocja zdrowia obejmująca działania dotyczące społecznych determinantów zdrowia i nierówności w zdrowiu

Czwarta funkcja zdrowia publicznego (EPHO 4) odnosi się do promocji zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem działań ukierunkowanych na społeczne determinanty stanu zdrowia.

Według Światowej Organizacji Zdrowia jest to proces, który umożliwia ludziom kontrolę nad uwarunkowaniami zdrowia zdrowiem i jego poprawę (1998). Obejmuje pięć kierunków działania (1) prowadzenie prozdrowotnej polityki publicznej, (2) tworzenie środowisk sprzyjających zdrowiu, (3) wzmacnianie działań społeczności (upodmiotowienie), aby podejmowały kwestie związane ze zdrowiem (4) rozwój umiejętności indywidualnych (kształtowanie zachowań prozdrowotnych) oraz (5) reorientację działań sektora zdrowotnego/ udzielania świadczeń zdrowotnych.

W centrum zainteresowania promocji zdrowia są ludzie i warunki, w których żyją. Problemy zdrowotne powstają bowiem w sąsiedztwie – w ściśle określonym kontekście życiowym – tam gdzie ludzie żyją, pracują czy odpoczywają, gdzie tworzą się normy i systemy wartości, zwyczaje, powstają więzi społeczne czy system komunikowania się.

Promocja zdrowia traktuje zdrowie jako skutek różnorodnych uwarunkowań. Wykazuje przy tym szczególną troskę o społeczne determinanty zdrowia i nierówności w zdrowiu, wspiera sprawiedliwość społeczną, solidarność w działaniu i równość w zdrowiu. Zmniejszanie nierówności w zdrowiu jest celem codziennej pracy w zdrowiu publicznym.

EPHO 4 schemat
EPHO ikona

EPHO 5. Zapobieganie chorobom, w tym wczesne wykrywanie chorób.

Piąta funkcja zdrowia publicznego (EPHO 5) dotyczy zapobiegania chorobom i niepełnosprawności poprzez działania podejmowane na czterech poziomach profilaktyki.

Profilaktyka chorób to wszelkie działania ukierunkowane na zapobieganie występowaniu choroby, a także na minimalizowanie wpływu choroby i niepełnosprawności.

Profilaktyka pierwotna (I fazy/I rzędu/I stopnia) to działania ukierunkowane na jednostki oraz środowisko bytowania ludzi w celu zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia chorób lub zaburzeń zdrowia.

Profilaktyka wtórna (II fazy/II rzędu/II stopnia) to wczesne wykrywanie chorób i szybkie działania  naprawcze w celu powstrzymania rozwoju choroby. Poszukuje czynników ryzyka  i stara się je wyeliminować.

Profilaktyka III fazy koncentruje się na działaniach leczniczych i rehabilitacyjnych podejmowanych w czasie, gdy choroba jest już w pełni rozwinięta. Mają one na celu ograniczanie skutków choroby oraz zmniejszanie ryzyka jej nawrotów.

Profilaktyka IV fazy obejmuje działania podjęte w celu identyfikacji pacjentów lub populacji zagrożonych tzw. „przemedykalizowaniem” (ang. overmedicalisation),  w celu ochrony ich przed inwazyjnymi zabiegami medycznymi oraz zapewnienia etycznie dopuszczalnych procedur medycznych.

Profilaktyka chorób w kontekście funkcji zdrowia publicznego dotyczy wszystkich etapów prewencji choć największy nacisk położony jest na profilaktykę pierwotną oraz wtórną (wczesne wykrywanie chorób). Zaangażowanie zdrowia publicznego w profilaktykę trzeciorzędową i czwartorzędową należy rozumieć jako wysiłki zmierzające do zapewnienia dostępu do dobrych jakościowo i podjętych na czas świadczeń leczniczych.

EPHO 5 schemat
EPHO ikona

EPHO 6. Zapewnienie zarządzania (ang. governance) zdrowiem i dobrostanem.

Szósta funkcja zdrowia publicznego (EPHO 6) ma na celu zapewnienie, że usługi zdrowia publicznego są regulowane i koordynowane za pośrednictwem skutecznych mechanizmów i procesów, przez określone instytucje, które mają jasno określony zakres odpowiedzialności i mają zapewnić najwyższą jakość.

Działania te dotyczą takich obszarów jak: (1) przywództwo, (2) polityka zdrowotna i prozdrowotna, (3) zaangażowanie społeczne w działania na rzecz zdrowia.

EPHO 6 schemat