pzh@pzh.gov.pl

Definicja

Tularemia jest odzwierzęcą chorobą zakaźną, wywołaną Gram – ujemną bakterią Francisella tularensis. Choroba występuje w wielu postaciach m.in. węzłowych, skórnych i narządowych. Okres wylęgania choroby trwa średnio 3 – 5 dni.

Przenoszenie

Tularemia jest przenoszona bezpośrednio i pośrednio przez wodę, pokarmy, powietrze, kleszcze i niektóre stawonogi. W Europie Centralnej nosicielem Francisella tularensis są kleszcze z rodzaju Dermacentor reticulatus i Ixodes ricinus. Rezerwuarem zarazka są małe gryzonie, myszy, szczury, wiewiórki, zające, króliki, lisy, zwierzęta domowe oraz stawonogi odżywiające się krwią. Człowiek zaraża się przez ukłucie zakażonych stawonogów np. kleszczy, poprzez kontakt bezpośredni (skóra, błony śluzowe), drogą pokarmową i wziewną. Tularemia nie przenosi się bezpośrednio z człowieka na człowieka. W miejscu wniknięcia pojawia się naciek lub rumień guzowaty. Bakterie dostają się do różnych narządów: wątroby, śledziony, płuc, opłucnej, nerek, węzłów chłonnych .

Objawy

Tularemia rozpoczyna się :

  • wysoką gorączką
  • dreszczami
  • bólami głowy i mięśni
  • czasem na skórze pojawia się wysypka

W zależności od miejsca wtargnięcia zarazka wyróżniamy kilka postaci klinicznych tularemii:

  • skórno – węzłową, oczno – węzłową,
  • migdałkowo – węzłową, węzłową,
  • brzuszną i płucną.

Najczęściej spotykana jest postać skórno – węzłowa. Pierwszym objawem choroby jest limfadenopatia (nieprawidłowość w obrębie węzłów chłonnych) zaczynająca się od węzłów chłonnych, która powoduje powstanie tworów, które mogą osiągać wielkość jaja kurzego.

W miejscu wtargnięcia Francisella tularensis przez skórę powstaje grudka, która przekształca się w ropiejący pęcherzyk. Ostatecznie dochodzi do bolesnego owrzodzenia. Postać oczna ma charakter zapalenia spojówek, z kolei w tularemii płuc dominują stany zapalne dróg oddechowych. W postaci brzusznej występuje ostry nieżyt żołądkowo – jelitowy z objawami duru brzusznego. U kobiet w ciąży tularemia może wywołać poronienia i przedwczesne porody, u dzieci częste są drgawki. Powikłaniem choroby może być ostra niewydolność nerek.

Diagnostyka

W diagnostyce tularemii istotną rolę odgrywa wywiad z pacjentem, wykonuje się posiew na podłożach mikrobiologicznych, test ELISA czy też metodą PCR. Wystpowanie różnych postaci klinicznych Francisella tularensis wiąże się z zastosowaniem diagnostyki różnicowej tej choroby z innymi.

Leczenie

Antybiotykoterapia

Zapobieganie

Szczepienia ochronne stosuje się tylko wśród personelu wysokiego ryzyka. Szczepionka wciąż pozostaje w fazie badań ze względu na duże zróżnicowanie kliniczne choroby i nie daje całkowitej ochrony w niektórych postaciach tularemii.
Najlepszą metodą prewencji przed chorobami odkleszczowymi jest unikanie kontaktu z kleszczami, a w przypadku ukąszenia szybkie i prawidłowe usunięcie go ze skóry. Niewłaściwe usuwanie ze skóry pasożyta może skończyć się jego zmiażdżeniem lub sprowokowaniem wymiotów, co z kolei przyczynia się do narażenia na chorobotwórcze patogeny. Pokrycie kleszcza tłuszczem zatyka jego tchawki i jednocześnie wywołuje stres prowokując wymioty, stwarzając niebezpieczeństwo rozprzestrzenienia się wirusów i innych patogenów. Przy usuwaniu pasożyta najlepiej używać pęsety, którą należy uchwycić kleszcza jak najbliżej skóry i zdecydowanym ruchem pociągnąć w górę. Jeśli fragmenty ciała pasożyta pozostały w skórze trzeba je niezwłocznie usunąć a miejsce po ukąszeniu przemyć spirytusem. Wszelkie problemy należy skonsultowac z lekarzem.
Główne zalecenia profilaktyczne sprowadzają się do noszenia odpowiedniego ubioru podczas ekspozycji na kleszcze: zakładanie koszul z długimi rękawami, długich spodni i zakrytych butów, stosowanie nakrycia głowy; unikanie wypraw w rejony gdzie jest dużo kleszczy, stosowanie środków odstraszających kleszcze (odpowiednich repelentów), sprawdzanie ciała po pobyciu w lesie, zwłaszcza w zgięciach stawowych, głowie, rękach, nogach, pachwinach.