pzh@pzh.gov.pl

definicja – POLIOMYELITIS – to ostra wirusowa choroba zakaźna wywołana przez trzy typy wirusa polio szerząca się najczęściej przez kontakt bezpośredni – głównie drogą pokarmową lub w mniejszym stopniu drogą kropelkową. Wirusy polio, po przedostaniu siędo układu nerwowego, mogą wywołać uszkodzenie nerwów objawiające się niedowładem lub porażeniem mięśni

terminologia – prawidłowa nazwa to poliomyelitis lub zapalenie rogów przednich rdzenia kręgowego, nazwy przestarzałe i potoczne:

  •  choroba Heinego-Medina
  •  polio
  •  nagminne porażenie dziecięce
  •  paraliż dziecięcy

czynnik wywołujący – Jest to wirus RNA należący do rodzaju Enterovirus z rodziny Picornaviridae. Wirus Polio występuje pod postacią 3 odrębnych serotypów (typ 1, 2 i 3). Typ 1 najczęściej wywołujący epidemie i będący przyczyną ciężkich postaci porażennych. Typ 2 jest najłatwiejszy do eradykacji (prawdopodobnie już wyeliminowany – ostatni raz wyizolowany w 1999) i uznawany za endemiczny. Typ 3 najprawdopodobniej zostanie wyeliminowany jako ostatni.

okres wylęgania – okres rozwoju zakażenia od niewniknięcia wirusów do ustroju przez błony Śluzowe, do wystąpienia objawów wynosi przeważnie 7 – 14 dni (3 – 21 dni i dłużej). Wirus zaczyna być wydalany z wydzieliną z gardła już po 36 godzinach od zakażenia ( jeszcze przed wystąpieniem objawów) i wykrywany jest w kale nawet do 2 miesięcy po przechorowaniu.

objawy – zakażenie może przebiegać pod różnymi obrazami klinicznymi, od najczęstszych zakażeń bezobjawowych (90-95% przypadków), poprzez zakażenia poronne (4-8%) i postacie oponowe do ciężkich zachorowań (0,5%) z porażeniem wielu mięśni, w tym oddechowych i zgonem. Postacie poronne mogą przebiegać wśród objawów niespecyficznych takich jak gorączka, bóle głowy i objawy nieżytu żołądkowo-jelitowego. Niekiedy zakażenie przebiega w postaci surowiczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych ze zmianami w płynie mózgowo-rdzeniowym: jednojądrowa cytoza ok. 100 komórek / 1 mm3. Postacie porażenne występują raz na kilkaset przypadków. Przebiegają pod postacią porażeą wiotkich obejmujących różne grupy mięśniowe, częściej niesymetrycznie, chociaż występują też porażenia obu kończyn dolnych lub górnych, a także porażenia czterokończynowe i porażenia niektórych mięśni tułowia. W niewielu przypadkach porażenia występują w ciągu pierwszych 24 godzin choroby. Porażenia zwykle bardzo szybko osiągając swój szczyt – przeważnie w okresie krótszym niż 48 godzin. Rzadko rozwijają się etapami w ciągu 2 – 3 tygodni.
Ze względu na umiejscowienie zmian chorobowych rozróżnia się 3 postacie porażenia: rdzeniowe, mózgowe i opuszkowe.
postać rdzeniowa – w postaci rdzeniowej porażone zostają najczęściej mięśnie kończyn dolnych, rzadziej górnych, mięśni tułowia i mięśnie oddechowe. Porażenia są zazwyczaj niesymetryczne, wiotkie, z osłabieniem siły mięśniowej i odruchów, od lekkich niedowładów do całkowitych porażeń.
postać mózgowa – występuje najczęściej w okresie epidemii i przebiega z szybkim rozwojem obrazu klinicznego. Wśród objawów występuje gorączka, niepokój, wzmożona pobudliwość ruchowa lub senność, różnej głębokości zaburzenie świadomości, sztywność mięśni, wzmożenie odruchów, porażenie nerwów czaszkowych, drżenia mięśniowe, drgawki, czasem afazja i ataksja.
postać opuszkowa – jest postacią najbardziej niebezpieczną, dając około 30% śmiertelność. Zajęte zostają ośrodki rdzenia przedłużonego (opuszki) oddechowy, krążeniowy i nerwy czaszkowe. Występują liczne powikłania takie jak zapalenie mięśnia sercowego, obrzęk płuc, wstrząs, zaburzenia psychiczne. Okres zdrowienia w tej postaci jest najdłuższy i trwa przeciętnie około 2 lat.

Dodatkowo mogą występować zachorowania przebiegające z objawami ostrych porażeń wiotkich, spowodowane atenuowanym szczepem szczepionkowym. są to zachorowania na poliomyelitis towarzyszące szczepieniu, w skrócie literowym od nazwy w języku angielskim – VAPP – Vaccine Associated Paralysys Polio. Jest to zespół objawów podobnych do Poliomyelitis spowodowany atenuowanym szczepem szczepionkowym. Występują przeciętnie z częstotliwości 1:750 000 dawek szczepionki OPV, najczęściej po pierwszej dawce tej szczepionki. Objawy rozwijają się od 4 do 30 dni po szczepieniu. Porażenia mięśni zazwyczaj ustępują z czasem.

powikłania – Porażenie mięśni oddechowych w początkowych stadiach choroby lub jego powikłania mogą doprowadzi do zgonu chorego. U niektórych zakażonych może dojść do tzw. zespołu post-polio. Są to narastające porażenia mięśni występujące wiele lat po zakażeniu poliowirusami.

czynniki ryzyka – zaszczepienie mniej niż 3 dawkami szczepionki przeciw poliomyelitis oraz podróż do kraju endemicznego polio w ostatnich miesiącach, a także grupy wysokiego ryzyka (bezdomni, imigranci oraz osoby nie szczepione).

leczenie – Brak leczenia swoistego, leczenie tylko objawowe.

zapobieganie – Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania są szczepienia. Istnieją dwa typy szczepionek przeciw poliomyelitis – szczepionka żywa (OPV) zawierająca żywe, atenuowane (pozbawione zjadliwości) trzy typy wirusa i szczepionka inaktywowana (IPV) zawierająca zabite wirusy trzech typów. Izolacja w szpitalu osób chorych z podejrzeniem poliomyelitis , nadzór epidemiologiczny nad otoczeniem chorego oraz przestrzeganie środków higieny, dezynfekcja i ograniczenie kontaktów z innymi osobami.

przepisy prawne – zachorowania podejrzane o poliomyelitis oraz inne ostre porażenia wiotkie dzieci do lat 15 podlegają obowiązkowemu zgłoszeniu i hospitalizacji. W ramach programu eradykacji poliomyelitis, ostre porażenia wiotkie zgłaszane są w cotygodniowych raportach do WHO.