1 grudnia Światowy Dzień AIDS – symbol solidarności z osobami zakażonym HIV i chorymi na AIDS.

Wirus HIV to ludzki wirus niedoboru (upośledzenia) odporności, do zakażenia którym może dochodzić w wyniku:

• kontaktów seksualnych z osobą zakażoną,
• drogą dożylną – poprzez dzielenie się sprzętem do iniekcji substancji psychoaktywnych, oraz sprzętem do donosowego wciągania środków psychoaktywnych (jeśli znajduje się na niż świeża, widoczna krew),
• kontaktu z krwią i płynami ustrojowymi osoby zakażonej (zanieczyszczonymi krwią),
• zakażenia z matki na dziecko – podczas ciąży, porodu i karmienia piersią, gdy kobieta nie była badana w kierunku zakażenia HIV przed planowanym zajściem w ciążę lub w okresie ciąży.

Obecnie, jednak większość zakażeń nabywanych jest podczas kontaktów seksualnych niezabezpieczonych prezerwatywą lub z powodu niestosowania profilaktyki przedekspozycyjnej (PreEP).

Pierwszymi objawami zakażenia HIV jest ostra choroba retrowirusowa, która pojawia się najczęściej między 2, a 4 tygodniem zakażenia, w której może występować np.:

• gorączka,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• zapalenie gardła,
• wysypka plamisto-grudkowa,
• bóle stawów i mięśni

– czyli tzw. objawy grypopodobne, które ciężko jest powiązać z ryzykiem zakażenia HIV.

Objawy te nie występują również u wszystkich osób, ustępują po 2-4 tygodniach, a zakażenie HIV przechodzi w okres bezobjawowy, który może trwać nawet do 8-10 lat. W tym czasie osoba zakażona może by źródłem zakażenia dla innych osób, ale również brak wiedzy o swoim zakażeniu powoduje, że nieleczone zakażenie HIV prowadzi do uszkodzenia układu odpornościowego oraz rozwoju chorób współwystępujących i rozwoju choroby AIDS.

Diagnostyka zakażenia HIV polega na badaniu krwi, które od 5 maja 2025 r. można już wykonać bezpłatnie u lekarza podstawowej opieki (POZ), zgodnie z nowym → Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2025 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych w POZ. 

Dodatkowo badania w kierunku HIV można wykonać bez skierowania, bezpłatnie i anonimowo w punktach konsultacyjno-diagnostyczny (PKD) prowadzonych przez Krajowe Centrum ds. AIDS, gdzie oprócz testowania, można otrzymać poradę dotyczącą oceny swojego ryzyka zakażenia HIV, a także informacje na temat profilaktyki, mającej na celu zapobieganie zakażeniom HIV w przyszłości. Lista dostępnych PKD znajduje się na stronie → www.aids.gov.pl

W profilaktyce HIV do skutecznych metody zapobiegania zakażeniom HIV można zaliczyć m.in.:

• metody barierowe polegające na używaniu prezerwatyw, rękawiczek lateksowych podczas kontaktu z zakażoną osobą, pod warunkiem, że środki te stosowane są zgodnie z zachowaniem bezpieczeństwa (np. prawidłowe stosowanie prezerwatyw bez ich uszkodzenia, zsunięcia się itp.)
• stosowanie tzw. profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP), która polega na przyjmowaniu tabletek zawierających leki przeciwwirusowe, tak długo jak istnieje ryzyko związane z zakażeniem. Skuteczność tej metody jest prawie 100%, a więcej informacji można uzyskać pod adresem prep.edu.pl.
• natychmiastowe rozpoczęcie leczenia antywirusowego w przypadku wykrycia zakażenia HIV, tzw. TasP – Treatment as Prevention, które opiera się na strategii N=N (Niewykrywalny = Niezakażający, z ang. U=U, Undetecable=Untransmittable) i zakłada, że po prawidłowo prowadzonej 6 miesięcznej terapii ARV nie wykrywana jest wiremia, czyli niewykrywalny jest materiał genetyczny HIV, a to oznacza brak zakaźności i brak transmisji zakażenia w populacji. → https://preventionaccess.com/

→ https://www.cdc.gov/global-hiv-tb/php/our-approach/undetectable-untransmittable.html

Leczenie osób zakażonych HIV w Polsce odbywa się w ramach Rządowego Programu Polityki Zdrowotnej pn.: „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce” z modułem „Leczenie DAA przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C pacjentów osadzonych w zakładach penitencjarnych” na lata 2022-2026 obejmuje wszystkie osoby żyjące z HIV na terenie Polski bez względu na tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, którym wydawane są leki ARV i testy w kierunku HIV → https://www.gov.pl/web/zdrowie/rzadowy-program-polityki-zdrowotnej-leczenie-antyretrowirusowe-osob-zyjacych-z-wirusem-hiv-w-polsce-na-lata-2022-2026.

Leczenie jest dostępne w specjalistycznych ośrodkach i placówkach medycznych w całej Polsce.

Lista placówek prowadzących leczenie dostępna jest na stronie:
→ https://www.gov.pl/web/aids/placowki-medyczne-prowadzace-leczenie-arv

Dane epidemiologiczne dotyczące liczby nowych zakażeń rozpoznanych i rejestrowanych w nadzorze epidemiologicznym HIV/AIDS przekazywane są przez lekarzy i laboratoria do powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych (PSSE), a następnie są rejestrowane na poziomie centralnym w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH – Państwowym Instytucie Badawczym (NIZP PZH – PIB). Dane prezentowane są na stronie NIZP PZH – PIB w „Meldunkach o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach  w Polsce” (meldunki dwutygodniowe) oraz w Biuletynach rocznych – „Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce” → https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/index_p.html#Spis.

Analiza sytuacji epidemiologicznej zakażeń HIV/AIDS w Polsce w danym roku dostępna jest w kronikach epidemiologicznych publikowanych w czasopiśmie naukowym – „Przegląd Epidemiologiczny” → https://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/.