Zabiegi kosmetyczne, fryzjerskie, kosmetologiczne czy tatuażu mogą naruszać lub naruszają ciągłość tkanek, co jest związane z ryzykiem przeniesienia zakażenia przez narzędzia/ wyroby wielorazowego użytku w sytuacjach, gdy nie zostały one poddane prawidłowym procesom dekontaminacji (myciu i czyszczeniu, dezynfekcji, sterylizacji). Użycie narzędzi/ wyrobów wielorazowego użytku naruszających ciągłość tkanek zanieczyszczonych krwią może skutkować przeniesieniem zakażeń, w szczególności krwiopochodnych (HIV, HBV, HCV), między osobami podawanymi zabiegom, a także personelem świadczącym usługi.
Z uwagi na to wyroby wielorazowego użytku stosowane w czasie wykonywania usług kosmetycznych, fryzjerskich, kosmetologicznych czy tatuażu powinny być poddawane prawidłowym procesom dekontaminacji, uwzgledniającym ryzyko związane z ich użyciem.
W celu zidentyfikowania postępowań związanych z dekontaminacją narzędzi/ wyrobów wielorazowego użytku w 2025 roku przeprowadzono badanie ankietowe wśród osób świadczących zabiegi przebiegające z naruszeniem ciągłości tkanek lub stwarzających takie ryzyko w obszarze pozamedycznym. Zebrano 312 ankiet.
Najliczniejszymi grupami zawodowymi udzielającą odpowiedzi były kosmetyczki, fryzjerzy i kosmetolodzy. Stosunkowo liczną grupą były osoby zakwalifikowane do kategorii Inny zwód (linergista, stylistka/ stylista paznokci, rzęs i brwi, piercer, podolog). Najmniej odpowiedzi uzyskano od tatuażystów. Większość ankietowanych charakteryzowała się długim stażem pracy. Uzyskane dane ankietowe zostały opracowane w odniesieniu do całej grupy docelowej oraz do poszczególnych zawodów biorących udział w badaniu.
Organizacja procesów dekontaminacji. Wykazano, że większość ankietowanych wykonuje procesy dekontaminacji w własnych gabinetach, w oddzielnych pomieszczeniach lub
w wydzielonych do tego celu miejscach, zachowując podział na obszary skażony, czysty i sterylny oraz ruch postępowy materiałów od obszarów skażonych do sterylnych. 11% ankietowanych nie posiadało wydzielonego miejsca do wykonywania procesów dekontaminacji, natomiast zachowywało rozdział czasowy od wykonywanych zabiegów.
Postępowanie z narzędziem/ wyrobem wielorazowego użytku po użyciu. 59% ankietowanych zadeklarowało wykonywanie dezynfekcji wstępnej, mycia i czyszczenia, dezynfekcji i sterylizacji w stosunku do narzędzi/ wyrobów naruszających ciągłość tkanek i stwarzających wysokie ryzyko przeniesienia zakażenia. 24% nie wykonuje dezynfekcji wstępnej, natomiast myje i czyści, dezynfekuje i sterylizuje tego typu wyroby. 10% stosuje jednoetapowy proces mycia i czyszczenia/ dezynfekcji, a następie sterylizuje narzędzia wyroby wielorazowego użytku. Niewielki procent ankietowanych nie stosuje procesów mycia i czyszczenia lub dezynfekcji przed sterylizacją. 25% ankietowanych nie przestrzega czasu kontaktu narzędzi/ wyrobów z preparatem myjącym, dokłada narzędzia i zajmuje się nimi w momencie wypełnienia myjki ultradźwiękowej lub w wolnym czasie, co może obniżać skuteczność mycia i czyszczenia czy też dezynfekcji.
Mycie i czyszczenie. Większość narzędzi/ wyrobów jest myta i czyszczona ręcznie z wykorzystaniem środków myjąco-dezynfekujących (57%) i myjących (33%) oraz profesjonalnych akcesoriów do czyszczenia. Niewielki procent stosuje nieprofesjonalne środki myjące i akcesoria do czyszczenia (3%). 60% ankietowanych do mycia i czyszczenia narzędzi/ wyrobów wielorazowego użytku używa myjek ultradźwiękowych. Procesy mycia automatycznego w myjniach dezynfektorach zadeklarowało tylko 3% badanych. Większość badanych deklaruje stosowanie procesów mycia i czyszczenia wyrobów wielorazowych, gdyż wie, że ich wykonanie wpływa na skuteczność dezynfekcji i sterylizacji.
Dezynfekcja. 93% ankietowany wykonuje dezynfekcję po procesie mycia i czyszczenia. Ankietowani posiadają wiedzę w zakresie znaczenia dezynfekcji w dekontaminacji wyrobów wieloazowego użytku, natomiast ponad 20% ankietowanych zadeklarowało zakończenie dekontaminacji narzędzi/ wyrobów wielorazowego użytku kontaktujących się z nieuszkodzonymi błonami śluzowymi lub z uszkodzoną tkanką/ naruszających ciągłość tkanek tylko procesem dezynfekcji. Jednocześnie ankietowani prawidłowo dobierali procesy dekontaminacji takie jak mycie i czyszczenie, dezynfekcja w stosunku do wyrobów niepowodujących naruszenia ciągłości tkanek oraz zadeklarowali ich stosowanie każdorazowo po kontakcie z klientem (88%). 10% ankietowanych stosowało tylko mycie i czyszczenie albo tylko dezynfekcję po każdym kliencie. Tylko 3 % nie stosowało tych procesów dekontaminacji każdorazowo w odniesieniu do wyrobów użytych u klienta.
Pakowanie. Ankietowani sprawdzają swoje narzędzia/ wyroby pod względem czystości, suchości i funkcjonalności przed opakowaniem w opakowania sterylizacyjne (98%). Większość ankietowanych do pakowania narzędzi/ wyrobów do sterylizacji używa torebek samoprzylepnych i opakowań papierowo-foliowych oraz sprawdza jakość zamknięcia/ zgrzewu przed sterylizacją. 10 % ankietowanych nie pakuje narzędzi/ wyrobów i zużywa je bezpośrednio po wyjęciu ze sterylizatora. Pakiety są znakowane głównie datą sterylizacji lub datą sterylizacji i datą ważności pakietu. Oznakowanie w większości przypadków jest umieszczane poza zgrzewem. Rzadziej w oznakowaniu umieszczane są inicjały osoby przygotowującej materiał do sterylizacji, informacja o zawartości pakietu czy też numer cyklu sterylizacji.
Sterylizacja. Narzędzia/ wyroby wielorazowego użytku są najczęściej sterylizowane z zastosowaniem sterylizatorów parowych wykorzystujących próżnię frakcjonowaną (cykl B) i próżnię wstępną (cykl S). Niewielu ankietowanych wykorzystuje sterylizatory parowe grawitacyjne. Stosowane sterylizatory są zgodne z normą PN-EN 13060 Małe sterylizatory (65%). 11% ankietowanych wykorzystuje do sterylizacji narzędzi/ wyrobów wielorazowego użytku sterylizację suchym gorącym powietrzem. 1% ankietowanych zadeklarowało wykorzystanie w tym celu promieniowania UV. 5% ankietowanych utożsamia proces sterylizacji z dezynfekcją lub dezynfekcją wysokiego poziomu, która uwzględnia działanie sporobójcze środków dezynfekcyjnych, ale nie może być traktowana jako proces sterylizacji. 59% ankietowanych posiadało wiedzę co do zastosowania sterylizacji jako końcowego procesu dekontaminacji w przypadku narzędzi naruszających lub mogących naruszyć ciągłość skóry natomiast 39 % poddałoby sterylizacji wszystkie narzędzia kontaktujące się ze skórą człowieka. Większość ankietowanych prowadzi kontrolę parametrów procesu sterylizacji stosując metody fizyczne (odczyt parametrów fizycznych przez urządzania wbudowane w sterylizator) oraz metody chemiczne (zastosowanie wskaźników chemicznych). Kontrola biologiczna jest stosowana w sposób zróżnicowany: 1 raz w tygodniu, 1 raz w miesiącu, raz na 3 miesiące lub nawet raz na pół roku. Ankietowani, którzy nie mogą kontrolować parametrów fizycznych mają świadomość konieczności zastosowania innych metod kontroli. Stosują kontrolę chemiczną w każdym pakiecie i 1 raz w tygodniu kontrolę biologiczną lub kontrolę chemiczną w każdym pakiecie i kontrolę biologiczną w każdym wsadzie.
Przechowywanie i postępowanie z materiałem sterylnym. Większość ankietowanych prawidłowo przechowuje materiał sterylny po sterylizacji tak aby nie doszło do uszkodzenia czy wtórnego skażenia. Chroni również materiał sterylny przed dostępem osób nieupoważnionych. 14% ankietowanych przechowuje materiał sterylny w pobliżu miejsca wykonywania zbiegu, a 2% przechowuje materiał na otwartej półce. 51% ankietowanych przestrzega terminu ważności materiału sterylnego i zasad jego używania. Materiał sterylny jest najczęściej wykorzystywany w ciągu 2-3 miesięcy. Przed użyciem jest sprawdzany pod kątem daty ważności, szczelności, braku uszkodzeń przez 96% ankietowanych. Większość ankietowanych otwiera materiał sterylny w czystych jednorazowych rękawiczkach oraz stosuje zasady prawidłowego otwierania opakowań sterylizacyjnych. 85% ankietowanych stosuje również zasadę 1 pakiet – 1 klient, a nieużyte narzędzia uznawane są za niesterylne i poddawane myciu i czyszczeniu, dezynfekcji, a następnie ponownemu pakowaniu w nowe opakowania sterylizacyjne.
Dokumentacja procesów dekontaminacji. Ankietowani deklarują posiadanie procedur dotyczących procesów dekontaminacji oraz dokumentowanie przebiegu wykonywanych procesów dekontaminacji z zachowaniem dowodów kontroli. Prowadzona dokumentacja wg ankietowanych pozwala na pełną identyfikację procesów dekontaminacji i ich odniesienie do narzędzi/ wyrobów użytych u danego klienta.
Higiena rąk. Ankietowani zadeklarowali również, że wykonują higienę rąk stosując najczęściej higieniczne mycie rąk, a następnie higieniczną dezynfekcję rąk (53%). Higieniczna dezynfekcja rąk zgodnie z techniką Ayliffe’a była rzadziej wybieranym sposobem higieny rąk (34%). Częstszość wykonywania higieny rąk po wykonanym zabiegu jest mniejsza niż częstość wykonywania higieny rąk przed wykonywanym zabiegiem. Większość ankietowanych podczas wykonywanych zabiegów stosuje rękawice ochronne (97%).
Zakłucia i zranienia. 65% ankietowanych odpowiedziało, że nigdy nie zranili się ani nie zakłuli podczas wykonywanych zabiegów naruszających ciągłość skóry. Zranień lub zakłuć doznało natomiast 34% ankietowanych, wśród których najliczniejszą grupą byli fryzjerzy. 68% ankietowanych było szczepione przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Szkolenia i źródła wiedzy. Ankietowani deklarują uczestnictwo w szkoleniach z zakresu dekontaminacji wyrobów wielorazowego użytku (68%). Podnoszą również swoje umiejętności zawodowe przez korzystanie z różnych form kształcenia: Internet, kursy dla kosmetyczek, podręczniki medyczne, ulotki, kampanie informacyjne, kontakty ze Stacjami Sanitarno-Epidemiologicznymi, szkoły kształcące techników sterylizacji medycznej, nauka zawodu od innych osób go wykonujących.
Zalecenia i rekomendacje. Raport zawiera zalecenia i rekomendacje zmian w obszarach, które nie w pełni spełniały wymagania dotyczące wykonywania procesów dekontaminacji: poprawa organizacji wykonywania dekontaminacji, wydzielenie odpowiedniej wielkości miejsca do wykonywania tych procesów zwłaszcza w zakładach fryzjerskich, stosowania procesów mycia i czyszczenia, dezynfekcji przed procesem sterylizacji, przestrzeganie parametrów procesów dekontaminacji podczas postępowania z narzędziem/ wyrobem wielorazowego użytku, doskonalenie wiedzy z zakresu doboru właściwych procesów dekontaminacji do narzędzi/ wyrobów wielorazowego użytku i ryzyka przeniesienia zakażenia jakie ze sobą niosą, stosowanie sterylizacji parą wodną w nadciśnieniu z wykorzystaniem właściwych technik odpowietrzania wsadu oraz metod kontroli procesu sterylizacji, wycofanie z użytkowania sterylizatorów nie pozwalających na rejestrację parametrów fizycznych procesu, prawidłowe przechowywanie i wykorzystywanie materiału sterylnego, dokumentowanie procesów dekontaminacji, tak aby uzyskać pełną identyfikację narzędzia/ wyrobu zużytego u klienta z procesem dekontaminacji, przestrzeganie higieny rąk ze zwróceniem uwagi na jej wykonywanie również po zakończonym zabiegu i zdjęciu rękawiczek. Z uwagi na występowanie zakłuć i zranień zaleca się szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Szczegółowe informacje w odniesieniu do wykonywania procesów dekontaminacji w poszczególnych zawodach zostały zamieszczone w raporcie.
